Từ vụ nam sinh có cư xử không đúng mực, Tiến sĩ tâm lý chia sẻ: Không để “cháy” rồi mới “dập lửa”

Vừa qua, câu chuyện nam sinh ở Hà Nội có hành động thiếu tôn trọng giáo viên khiến dư luận dậy sóng. Theo chuyên gia tâm lý, TS. Vũ Việt Anh cho rằng đây là vấn đề liên quan đến cảm xúc cá nhân và môi trường sống, học tập ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách của đứa trẻ trong độ tuổi dậy thì.

Chuyên gia lý giải nguyên nhân với góc nhìn tâm sinh lý, không thể vội kết
luận các bạn trong lớp thờ ơ, vô cảm

TS. Vũ Việt Anh - chuyên gia tâm lý học đường, cố vấn giáo dục và phát triển con
người, nhận định rằng, hành động "túm tóc" của một học sinh lớp 7 không đơn thuần là “nổi loạn tức thời”, mà phản ánh những xung đột tâm lý phức tạp ở lứa tuổi thiếu niên.

Trước hết, chuyên gia cho rằng ở giai đoạn dậy thì (12-13 tuổi), não bộ, đặc biệt là
vùng vỏ não trước trán nơi kiểm soát cảm xúc và lý trí chưa phát triển hoàn thiện. Vì vậy, trẻ thường hành động theo cảm xúc tức thời, khó kìm hãm sự bột phát khi nóng giận. Cùng với đó, tâm lý khẳng định cái tôi và giữ thể diện trước bạn bè khiến học sinh dễ phản ứng mạnh mẽ. Việc bị cô giáo tịch thu đồ chơi trước lớp có thể khiến em cảm thấy mất mặt, dẫn đến lựa chọn hành vi bạo lực thay vì lời nói để giành lại quyền kiểm soát.

Theo TS Vũ Việt Anh nhận định việc bùng phát bằng bạo lực phản ánh khoảng trống trong giáo dục kỹ năng sống và tâm lý học đường hiện nay. 

Theo chuyên gia một yếu tố khác dẫn đến vụ việc là thiếu hụt kỹ năng quản lý cảm
xúc và giải quyết xung đột. Nếu được hướng dẫn cách hít thở sâu, rời khỏi tình huống hoặc sử dụng ngôn ngữ để bày tỏ cảm xúc, học sinh đã có thể tránh hành động cực đoan.
TS. Vũ Việt Anh khẳng định môi trường gia đình và xã hội cũng ảnh hưởng mạnh mẽ. Trẻ lớn lên trong môi trường thiếu kỷ luật, hay thường xuyên chứng kiến bạo lực hoặc thiếu sự quan tâm, rất dễ hình thành thói quen phản ứng bằng hành động thay vì đối thoại. Thêm vào đó, tác động từ mạng xã hội, game, phim ảnh cũng góp phần khiến việc tấn công người khác trở nên “bình thường” trong nhận thức.

Từ những phân tích này có thể thấy, hành vi của nam sinh lớp 7 này không phải sự việc ngẫu nhiên, mà là hệ quả của nhiều yếu tố cộng hưởng: đặc điểm phát triển tâm sinh lý tuổi dậy thì, áp lực thể diện, khoảng trống kỹ năng sống và những ảnh hưởng từ môi trường xung quanh.

.
Bên cạnh đó, khi trong lớp xảy ra vụ việc học sinh có hành vi tác động vật lý giữa nam sinh với giáo viên, nhiều em khác ngồi yên quan sát mà không can ngăn. Theo TS. Vũ Việt Anh, không nên vội vàng quy kết đó là sự thờ ơ hay vô cảm. 
Ông cho rằng dưới góc độ tâm lý, phản ứng này có thể lý giải bằng hiện tượng “đóng băng” - một cơ chế tự vệ tự nhiên của con người khi đối mặt với tình huống bất ngờ. Học sinh chưa có trải nghiệm, thiếu kỹ năng nên rơi vào trạng thái sốc, tê liệt, không biết phải hành động ra sao. Đồng thời, việc thiếu kiến thức ứng phó khiến các em e ngại can thiệp vì sợ gây nguy hiểm cho chính mình.

Vì vậy, thay vì trách móc, người lớn cần nhìn nhận đây là lời cảnh báo về sự thiếu hụt kỹ năng sống trong nhà trường, và từ đó có trách nhiệm trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để ứng phó an toàn, phù hợp. 

Nên có chuyên gia tâm lý ở các trường học, cần đẩy mạnh công tác rèn luyện kỹ năng sống

TS. Vũ Việt Anh, chuyên gia tâm lý học đường, chia sẻ: “Vụ việc ở Trường THCS Đại Kim thực sự là một hồi chuông cảnh tỉnh về vai trò của tham vấn học đường. Đây không chỉ là hành vi bạo lực bộc phát, mà là kết quả của những vấn đề tâm lý và hành vi tích tụ từ lâu”.

Ông nhấn mạnh, việc có đội ngũ chuyên trách tâm lý trong mỗi trường học là vô cùng cấp thiết: “Chúng ta không thể chỉ chờ sự cố nghiêm trọng xảy ra rồi mới tìm cách xử lý. Chuyên gia tâm lý trong trường học không phải là ‘người chữa cháy’, mà là người phòng ngừa từ sớm”.
Theo TS. Vũ Việt Anh, chuyên gia tâm lý có thể nhận diện những bất ổn tâm lý ở học sinh ngay cả khi các em chưa nói ra. Chẳng hạn, một học sinh bỗng trở nên thu mình, dễ cáu gắt hoặc có hành vi bất thường - tất cả đều có thể là tín hiệu cảnh báo. Bên cạnh đó, họ còn đóng vai trò cầu nối giữa nhà trường, phụ huynh và cộng đồng: hỗ trợ giáo viên trong quản lý lớp, tư vấn cách giáo dục con cái cho cha mẹ, đồng thời phối hợp nhiều bên để tạo hệ thống hỗ trợ vững chắc cho học sinh.
“Nếu có các chương trình giáo dục cảm xúc, học sinh sẽ biết cách hiểu và quản lý cảm xúc của mình, từ đó giảm hẳn khả năng phản ứng bằng bạo lực. Sau mỗi sự cố, chuyên gia tâm lý còn có thể giúp học sinh nhận lỗi, xin lỗi, đồng thời hỗ trợ giáo viên hay bạn bè bị tổn thương vượt qua cú sốc tâm lý, hàn gắn mối quan hệ và khôi phục niềm tin” - chuyên gia nhấn mạnh vai trò của các chương trình giáo dục kỹ năng sống và các chuyên gia tâm lý học đường trong môi trường giáo dục.
TS. Vũ Việt Anh kết luận: “Đầu tư vào đội ngũ chuyên trách tâm lý học đường là khoản đầu tư cho sự phát triển toàn diện của học sinh và sự an toàn của giáo viên. Đây là bước đi cần thiết để đưa giáo dục từ chỗ chỉ chú trọng kiến thức sang chú trọng con người, nơi học sinh được nuôi dưỡng cả thể chất lẫn tinh thần”.

Từ vụ việc nam sinh lớp 7 túm tóc cô giáo ở Hà Nội chuyên gia tâm lý cho rằng cần phải quan tâm, đầu tư nhiều hơn về công tác giảng dạy kỹ năng sống, điều phối cảm xúc và hành vi cho học sinh

Tuy nhiên, TS. Vũ Việt Anh nhấn mạnh rằng việc đào tạo kỹ năng sống không thể thực hiện một cách hời hợt hoặc chỉ dừng lại ở lý thuyết. “Đây là lĩnh vực mang tính thực hành và đòi hỏi sự dẫn dắt bài bản. Nếu thiếu người có chuyên môn sâu và kinh nghiệm thực tế, các buổi chia sẻ kỹ năng sống dễ trở thành hình thức, không tạo ra chuyển biến thực sự trong nhận thức và hành vi của học sinh” - chuyên gia nói thêm.

Theo chuyên gia, để kỹ năng sống thực sự phát huy hiệu quả, cần được triển khai thông qua các phương pháp trải nghiệm và tương tác. Thay vì chỉ giảng giải, học sinh phải được thực hành, nhập vai và xử lý các tình huống giả định. Những câu chuyện đời thực, gần gũi với trải nghiệm của lứa tuổi thiếu niên cũng là công cụ hữu hiệu để giúp các em hiểu rõ giá trị của sự tôn trọng, tự trọng hay tinh thần hợp tác. 

Việc đào tạo kỹ năng sống là một yêu cầu cấp thiết của giáo dục hiện nay. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả thực chất, hoạt động này cần được dẫn dắt bởi những người có chuyên môn vững vàng và dày dạn kinh nghiệm. Chỉ khi có sự hướng dẫn đúng đắn, kỹ năng sống mới trở thành công cụ giúp học sinh phát triển toàn diện, không chỉ giỏi về tri thức mà còn trưởng thành về nhân cách, biết ứng xử văn minh và đủ bản lĩnh để hội nhập trong một xã hội nhiều biến động

Link bài viết gốc: https://eva.vn/tin-tuc/tu-vu-nam-sinh-co-cu-xu-khong-dung-muc-tien-si-tam-ly-chia-se-khong-de-chay-roi-moi-dap-lua-c73a648093.html